logo
language iconarrow
menu icon

مرور تطبیقی استانداردهای سیستم مدیریت

Q2 ساختار بندهای 4 تا 10 و PDCA

5 دقیقه مطالعه · V, IA

همه مقاله‌ها

برای: V, IA
منبع: ISO 9001:2026، بندهای 0.3.2 و 0.4. ISO 14001:2026، بندهای 0.4 و 0.5. ISO 45001:2018، بندهای 0.4 و 0.5، نسخهٔ آلمانی DIN EN ISO 45001:2023-12. ISO/IEC 27001:2022، پیشگفتار و 0.2. ISO/IEC 42001:2023، بخش سازگاری با دیگر استانداردهای سیستم مدیریت. زیرنویس شکل‌ها، بدون خود شکل‌ها.

پنج استاندارد الزامات، الزامات سیستم مدیریت سازمان را در بندهای 4 تا 10 سامان می‌دهند: بافت سازمان، رهبری، طرح‌ریزی، پشتیبانی، عملیات، ارزیابی عملکرد، بهبود. مقدمه‌ها این را ساختار مشترک توصیف می‌کنند. عبارت زیر این عنوان‌ها، در جاهایی که Q3 تا Q8 مقایسه می‌کنند، یکسان نیست. آنچه ممیزی می‌شود جملهٔ همان ویرایش است.

ISO 9001:2026. بند 0.4 با رویکرد هماهنگ‌شده آغاز می‌شود، همان‌گونه که در رهنمودهای ISO/IEC برای تدوین استانداردهای سیستم مدیریت منتشر شده است. قصد این است که هم‌راستایی پشتیبانی شود و یکپارچه‌کردن الزامات و توصیه‌های یک یا چند استاندارد سیستم مدیریت در سیستم مدیریت سازمان آسان‌تر شود. همان جا می‌گوید سند مبنایی می‌دهد تا رویکرد فرایندی همراه با چرخهٔ PDCA، با تفکر مبتنی بر ریسک و با تفکر مبتنی بر فرصت به کار رود، تا سیستم مدیریت کیفیت با الزامات دیگر استانداردهای سیستم مدیریت هم‌راستا یا یکپارچه شود. در ادامه 0.4 می‌گوید سند الزاماتی را در بر ندارد که ویژهٔ دیگر سیستم‌های مدیریت باشند، مانند محیط زیست، ایمنی و سلامت شغلی، یا مدیریت دارایی. استانداردهای بخشی بر این مبنا در آنجا نام برده می‌شوند و در اینجا بازگو نمی‌شوند. ISO 9000، ISO 9002 و ISO 9004 در 0.4 نام برده شده‌اند و در دسترس نیستند.

بند 0.3.2 چرخهٔ PDCA را این‌گونه توصیف می‌کند. Plan: هدف‌های سیستم و فرایندهایش تعیین شود و منابعی که برای تحویل نتایج مطابق با الزامات مشتریان و دیگر طرف‌های ذی‌نفع مرتبط و مطابق با خط‌مشی لازم است تعیین شود، و ریسک‌ها و فرصت‌ها تعیین و به آن‌ها رسیدگی شود. Do: آنچه طرح‌ریزی شده اجرا شود. Check: فرایندها و محصولات و خدمات حاصل پایش و، تا جایی که کاربرد دارد، اندازه‌گیری شوند، در برابر خط‌مشی، هدف‌ها، الزامات و فعالیت‌های طرح‌ریزی‌شده، و نتایج گزارش شود. Act: اقداماتی برای بهبود عملکرد سیستم مدیریت کیفیت انجام شود. چرخه می‌تواند بر همهٔ فرایندها و بر سیستم مدیریت کیفیت به عنوان یک کل اعمال شود. «Can». شکل 2 نشان می‌دهد بندهای 4 تا 10 چگونه می‌توانند نسبت به چرخهٔ PDCA گروه‌بندی شوند. یادداشت می‌گوید عددهای داخل پرانتز به بندها ارجاع می‌دهند. شکل بازترسیم نمی‌شود. انتساب یک بند به یک گام در اینجا از روی شکل بازسازی نمی‌شود. بقیهٔ رویکرد فرایندی در 9001-04 آمده است.

ISO 14001:2026. بند 0.4، PDCA را فرایندی تکرارشونده توصیف می‌کند. می‌تواند بر سیستم مدیریت محیط زیست و بر هر یک از عناصر آن اعمال شود. Plan: هدف‌های زیست‌محیطی و فرایندهایی تعیین شود که برای تحویل نتایج مطابق با خط‌مشی محیط زیست لازم‌اند. Do: فرایندها همان‌گونه که طرح‌ریزی شده اجرا شوند. Check: فرایندها در برابر خط‌مشی محیط زیست پایش و اندازه‌گیری شوند، از جمله خودتعهدی‌ها، هدف‌های زیست‌محیطی و معیارهای عملیاتی، و نتایج گزارش شود. Act: اقداماتی برای بهبود مستمر انجام شود. شکل 1 عنوانی دربارهٔ رابطهٔ PDCA و چارچوب این سند دارد. بازترسیم نمی‌شود.

بند 0.5 می‌گوید سند با الزامات ISO برای استانداردهای سیستم مدیریت مطابق است. از آن جمله است ساختار هماهنگ، متن اصلی یکسان، و نام‌گذاری‌های مشترک با تعریف‌های پایه. الزاماتی را در بر ندارد که ویژهٔ دیگر سیستم‌های مدیریت باشند، مانند کیفیت، ایمنی و سلامت شغلی، انرژی یا مدیریت مالی. به سازمان امکان می‌دهد با رویکردی مشترک و با تفکر مبتنی بر ریسک، سیستم مدیریت محیط زیست خود را با الزامات دیگر سیستم‌های مدیریت یکپارچه کند. پیوست A آگاهی‌دهنده می‌ماند؛ نگاه کنید به 14001-19.

ISO 45001:2018. بند 0.4 رویکرد را بر PDCA بنا می‌کند. چرخه تکرارشونده است. می‌تواند بر یک سیستم مدیریت و بر هر یک از عناصر آن اعمال شود. Plan: ریسک‌های ایمنی و سلامت شغلی، فرصت‌های ایمنی و سلامت شغلی و دیگر ریسک‌ها و دیگر فرصت‌ها تعیین و ارزیابی شوند، و هدف‌های ایمنی و سلامت شغلی و فرایندهایی تعیین شود که برای تحویل نتایج مطابق با خط‌مشی ایمنی و سلامت شغلی لازم‌اند. Do: فرایندها همان‌گونه که طرح‌ریزی شده اجرا شوند. Check: فعالیت‌ها و فرایندها با نظر به خط‌مشی و هدف‌های ایمنی و سلامت شغلی پایش و اندازه‌گیری شوند و نتایج گزارش شود. Act: اقداماتی برای بهبود مستمر عملکرد ایمنی و سلامت شغلی انجام شود تا نتایج مورد نظر به دست آید. شکل 1 همان نوع عنوان را دارد که در ISO 14001 هست. یادداشت می‌گوید عددهای داخل پرانتز شمارهٔ بند هستند. شکل بازترسیم نمی‌شود. بازگردانی آلمانی در 45001-01 آمده است.

بند 0.5 از «high level structure, identical core text and common terms with core definitions» سخن می‌گوید. متن آلمانی می‌گوید ساختار پایه، متن اصلی یکسان و نام‌گذاری‌های مشترک با تعریف‌های پایه. سند الزاماتی را در بر ندارد که ویژهٔ کیفیت، مسئولیت اجتماعی، محیط زیست، ایمنی یا مدیریت مالی باشند. عناصر می‌توانند با دیگر سیستم‌های مدیریت هم‌راستا یا یکپارچه شوند. «Can». بخش انگلیسی 0.5 نام پیوست SL را نمی‌گذارد. پیشگفتار ملی ویرایش DIN آن را نام می‌برد. این متن DIN باقی می‌ماند، همان‌گونه که در Q1 آمده است.

ISO/IEC 27001:2022. پیشگفتار به عنوان تغییر نام می‌برد که متن با ساختار هماهنگ‌شده برای استانداردهای سیستم مدیریت و با ISO/IEC 27002:2022 هم‌راستا شده است. ISO/IEC 27002:2022 در دسترس نیست. بند 0.2 می‌گوید سند از ساختار بالادست، عنوان‌های یکسان زیربندها، متن یکسان، اصطلاحات مشترک و تعریف‌های هسته از پیوست SL رهنمودهای ISO/IEC، بخش 1، استفاده می‌کند. این PDF بخشی برای PDCA ندارد. در اینجا یک چرخهٔ PDCA از استانداردهای دیگر به درون این ویرایش خوانده نمی‌شود. ترتیب الزامات، طبق 0.1، نه اهمیت را نشان می‌دهد و نه ترتیب پیاده‌سازی را.

ISO/IEC 42001:2023. بخش سازگاری می‌گوید سند ساختار هماهنگ‌شده را به کار می‌برد: شمارهٔ بندهای یکسان، عنوان‌های یکسان، متن یکسان و نام‌گذاری‌های مشترک با تعریف‌های هسته. مقدمه می‌گوید ترتیب الزامات نه اهمیت آن‌ها را بازمی‌تاباند و نه ترتیب پیاده‌سازی را. این PDF بخشی برای PDCA ندارد. بندهای 4 تا 10 در اینجا داخل چرخهٔ PDCA که خود سند توصیفش نمی‌کند جا داده نمی‌شوند.

ISO/IEC 17021-1:2015، ISO/IEC 27006:2015، ISO/IEC 27005:2018. ISO/IEC 17021-1 اصول را در بند 4 و الزامات را در بندهای 5 تا 10 سامان می‌دهد. این استاندارد نهادی است که گواهی می‌کند و در 17021-01 توضیح داده شده است. ISO/IEC 27006:2015 از همین سامان پیروی می‌کند و افزوده‌های ISMS را با «IS» مشخص می‌کند. ISO/IEC 27005:2018 راهنمایی در بندهای 1 تا 12 است. هیچ‌یک از این سه سند استاندارد سیستم مدیریتِ سازمانِ گواهی‌شده با بندهای 4 تا 10 نیست.

در این متن نیست: شکلی که خودمان بکشیم و بندها را روی گام‌های PDCA بگذارد، و یک جملهٔ PDCA مشترک برای ISO/IEC 27001:2022 یا ISO/IEC 42001:2023. رهنمودهایی که 0.4 و 0.5 به آن‌ها ارجاع می‌دهند در دسترس نیستند.